Read all 40 questions below with answers and explanations, or play the set online in the SarkariManzil practice app. In the app, sets unlock in order — submit Set N to open Set N+1.
Q1.Sanskrit Grammar
In "महोदयः" (महा + उदयः), which sandhi has occurred?
'महोदयः' (महा + उदयः) में कौन-सी संधि हुई है?
A.दीर्घ संधिदीर्घ संधि
B.वृद्धि संधिवृद्धि संधि
C.यण् संधियण् संधि
D.गुण संधिगुण संधि✓ Correct
Answer: D — गुण संधि महा + उदयः → महोदयः: the आ of महा and the उ of उदय combine into ओ (आद् गुणः) — this is गुण संधि.महा + उदयः → महोदयः: महा के 'आ' और उदय के 'उ' के मिलने से 'ओ' बनता है (आद् गुणः) — यह गुण संधि है।
Q2.Sanskrit Grammar
In "लघूर्मिः" (लघु + ऊर्मिः), which sandhi has occurred?
'लघूर्मिः' (लघु + ऊर्मिः) में कौन-सी संधि हुई है?
A.गुण संधिगुण संधि
B.दीर्घ संधिदीर्घ संधि✓ Correct
C.यण् संधियण् संधि
D.अयादि संधिअयादि संधि
Answer: B — दीर्घ संधि लघु + ऊर्मिः → लघूर्मिः: the similar vowels उ and ऊ merge into the long ऊ — this is दीर्घ (सवर्णदीर्घ) संधि.लघु + ऊर्मिः → लघूर्मिः: सवर्ण स्वर उ और ऊ मिलकर दीर्घ ऊ बन जाते हैं — यह दीर्घ (सवर्णदीर्घ) संधि है।
Q3.Sanskrit Grammar
In "इत्युक्तम्" (इति + उक्तम्), which sandhi has occurred?
'इत्युक्तम्' (इति + उक्तम्) में कौन-सी संधि हुई है?
A.यण् संधियण् संधि✓ Correct
B.गुण संधिगुण संधि
C.दीर्घ संधिदीर्घ संधि
D.वृद्धि संधिवृद्धि संधि
Answer: A — यण् संधि इति + उक्तम् → इत्युक्तम्: the इ of इति changes into य् before the dissimilar vowel उ — this is यण् संधि.इति + उक्तम् → इत्युक्तम्: इति के 'इ' का भिन्न स्वर 'उ' से पहले 'य्' हो जाता है — यह यण् संधि है।
Q4.Sanskrit Grammar
In "पावकः" (पौ + अकः), which sandhi has occurred?
'पावकः' (पौ + अकः) में कौन-सी संधि हुई है?
A.अयादि संधिअयादि संधि✓ Correct
B.यण् संधियण् संधि
C.वृद्धि संधिवृद्धि संधि
D.व्यंजन संधिव्यंजन संधि
Answer: A — अयादि संधि पौ + अकः → पावकः: the औ of पौ changes into आव् before the following vowel — this is अयादि संधि.पौ + अकः → पावकः: पौ के 'औ' का आगे आए स्वर से पहले 'आव्' हो जाता है — यह अयादि संधि है।
Q5.Sanskrit Grammar
In "तन्मयः" (तत् + मयः), which type of sandhi is this?
'तन्मयः' (तत् + मयः) में कौन-से प्रकार की संधि है?
A.विसर्ग संधिविसर्ग संधि
B.स्वर संधिस्वर संधि
C.व्यंजन संधिव्यंजन संधि✓ Correct
D.गुण संधिगुण संधि
Answer: C — व्यंजन संधि तत् + मयः → तन्मयः: the final त् of तत् changes into न् before the nasal म — a change in a consonant, so this is व्यंजन संधि.तत् + मयः → तन्मयः: तत् का अंतिम 'त्' अनुनासिक 'म' से पहले 'न्' हो जाता है — व्यंजन में परिवर्तन हुआ है, इसलिए यह व्यंजन संधि है।
Q6.Sanskrit Grammar
"पञ्चपात्रम्" (a set of five vessels) — which samasa is this?
'पञ्चपात्रम्' (पाँच पात्रों का समूह) — यह कौन-सा समास है?
A.द्वन्द्व समासद्वन्द्व समास
B.कर्मधारय समासकर्मधारय समास
C.बहुव्रीहि समासबहुव्रीहि समास
D.द्विगु समासद्विगु समास✓ Correct
Answer: D — द्विगु समास In पञ्चपात्रम् the first member पञ्च is a numeral and the compound denotes a collection (पञ्चानां पात्राणां समाहारः) — this is द्विगु समास.पञ्चपात्रम् में प्रथम पद 'पञ्च' संख्यावाचक है और समास समूह का बोध कराता है (पञ्चानां पात्राणां समाहारः) — यह द्विगु समास है।
Q7.Sanskrit Grammar
"यथाविधि" (according to the rule) — which samasa is this?
'यथाविधि' (विधि के अनुसार) — यह कौन-सा समास है?
A.तत्पुरुष समासतत्पुरुष समास
B.अव्ययीभाव समासअव्ययीभाव समास✓ Correct
C.द्विगु समासद्विगु समास
D.कर्मधारय समासकर्मधारय समास
Answer: B — अव्ययीभाव समास In यथाविधि the first member यथा is an indeclinable and the whole compound is used as an adverb — this is अव्ययीभाव समास.यथाविधि में प्रथम पद 'यथा' अव्यय है और पूरा समास क्रिया-विशेषण के रूप में प्रयुक्त होता है — यह अव्ययीभाव समास है।
Q8.Sanskrit Grammar
"महापुरुषः" (a great man) — which samasa is this?
'महापुरुषः' (महान पुरुष) — यह कौन-सा समास है?
A.बहुव्रीहि समासबहुव्रीहि समास
B.तत्पुरुष समासतत्पुरुष समास
C.द्वन्द्व समासद्वन्द्व समास
D.कर्मधारय समासकर्मधारय समास✓ Correct
Answer: D — कर्मधारय समास In महापुरुषः the first member महान् qualifies the second (महान् चासौ पुरुषश्च) — a qualifier–qualified relation, so this is कर्मधारय समास.महापुरुषः में प्रथम पद 'महान्' दूसरे पद की विशेषता बताता है (महान् चासौ पुरुषश्च) — विशेषण-विशेष्य भाव है, इसलिए यह कर्मधारय समास है।
Q9.Sanskrit Grammar
"गजाननः" (he whose face is like an elephant's, i.e. Ganesha) — which samasa is this?
'गजाननः' (हाथी के समान मुख वाले, अर्थात् गणेश) — यह कौन-सा समास है?
A.बहुव्रीहि समासबहुव्रीहि समास✓ Correct
B.कर्मधारय समासकर्मधारय समास
C.द्विगु समासद्विगु समास
D.अव्ययीभाव समासअव्ययीभाव समास
Answer: A — बहुव्रीहि समास गजाननः means 'गजस्य आननमिव आननं यस्य सः' — the compound points to a third person, Ganesha, so this is बहुव्रीहि समास.गजाननः का विग्रह है — 'गजस्य आननमिव आननं यस्य सः'; समास किसी तीसरे पुरुष, गणेश, की ओर संकेत करता है, इसलिए यह बहुव्रीहि समास है।
Q10.Sanskrit Grammar
"पुस्तकालयः" (the abode of books, a library) — which samasa is this?
'पुस्तकालयः' (पुस्तकों का आलय) — यह कौन-सा समास है?
A.द्विगु समासद्विगु समास
B.तत्पुरुष समासतत्पुरुष समास✓ Correct
C.कर्मधारय समासकर्मधारय समास
D.बहुव्रीहि समासबहुव्रीहि समास
Answer: B — तत्पुरुष समास पुस्तकालयः = पुस्तकानाम् आलयः: the first member stands in the षष्ठी relation to the second — this is षष्ठी-तत्पुरुष समास.पुस्तकालयः = पुस्तकानाम् आलयः: प्रथम पद का द्वितीय पद से षष्ठी संबंध है — यह षष्ठी-तत्पुरुष समास है।
Q11.Sanskrit Grammar
In "बालकः सर्पात् बिभेति" (the boy fears the snake), which karaka is "सर्पात्"?
वाक्य 'बालकः सर्पात् बिभेति' (बालक सर्प से डरता है) में 'सर्पात्' कौन-सा कारक है?
A.करण कारककरण कारक
B.सम्प्रदान कारकसम्प्रदान कारक
C.अपादान कारकअपादान कारक✓ Correct
D.अधिकरण कारकअधिकरण कारक
Answer: C — अपादान कारक By the rule 'भीत्रार्थानां भयहेतुः', the source of fear is put in अपादान (पञ्चमी); the snake is the cause of fear here, so सर्पात् is अपादान कारक.'भीत्रार्थानां भयहेतुः' नियम से भय का हेतु अपादान (पञ्चमी) में होता है; यहाँ सर्प भय का कारण है, इसलिए सर्पात् अपादान कारक है।
Q12.Sanskrit Grammar
In "रामः रावणं बाणेन हन्ति" (Rama kills Ravana with an arrow), which karaka is "बाणेन"?
वाक्य 'रामः रावणं बाणेन हन्ति' (राम रावण को बाण से मारता है) में 'बाणेन' कौन-सा कारक है?
A.कर्म कारककर्म कारक
B.करण कारककरण कारक✓ Correct
C.कर्त्ता कारककर्त्ता कारक
D.अपादान कारकअपादान कारक
Answer: B — करण कारक The arrow is the instrument (साधन) by which the action of killing is accomplished, so बाणेन is करण कारक (तृतीया).बाण वह साधन है जिससे मारने की क्रिया संपन्न होती है, इसलिए बाणेन करण कारक (तृतीया) है।
Q13.Sanskrit Grammar
In "मुनिः वने वसति" (the sage lives in the forest), which karaka is "वने"?
वाक्य 'मुनिः वने वसति' (मुनि वन में रहता है) में 'वने' कौन-सा कारक है?
A.अपादान कारकअपादान कारक
B.करण कारककरण कारक
C.अधिकरण कारकअधिकरण कारक✓ Correct
D.सम्प्रदान कारकसम्प्रदान कारक
Answer: C — अधिकरण कारक The forest is the locus (आधार) in which the action of living takes place, so वने is अधिकरण कारक (सप्तमी).वन वह आधार है जिसमें रहने की क्रिया होती है, इसलिए वने अधिकरण कारक (सप्तमी) है।
Q14.Sanskrit Grammar
In "अध्यापकः पाठं पाठयति" (the teacher teaches the lesson), which karaka is "अध्यापकः"?
Answer: A — कर्त्ता कारक The teacher is the independent doer (स्वतन्त्रः कर्ता) of the action of teaching, so अध्यापकः is कर्त्ता कारक (प्रथमा).अध्यापक पढ़ाने की क्रिया का स्वतंत्र कर्ता (स्वतन्त्रः कर्ता) है, इसलिए अध्यापकः कर्त्ता कारक (प्रथमा) है।
Q15.Sanskrit Grammar
"पपाठ" (he read / has read) is the form of which lakara?
'पपाठ' (उसने पढ़ा) किस लकार का रूप है?
A.लट् लकारलट् लकार
B.लङ् लकारलङ् लकार
C.लृट् लकारलृट् लकार
D.लिट् लकारलिट् लकार✓ Correct
Answer: D — लिट् लकार पपाठ is the परोक्ष past form of the root पठ् — the reduplicated perfect — which belongs to लिट् लकार.पपाठ पठ् धातु का परोक्ष भूतकालीन रूप है — अभ्यास (द्वित्व) युक्त पूर्ण रूप — जो लिट् लकार का है।
Q16.Sanskrit Grammar
"पठिष्यति" (he will read) is the form of which lakara?
'पठिष्यति' (वह पढ़ेगा) किस लकार का रूप है?
A.लृट् लकारलृट् लकार✓ Correct
B.लोट् लकारलोट् लकार
C.लङ् लकारलङ् लकार
D.विधिलिङ् लकारविधिलिङ् लकार
Answer: A — लृट् लकार पठिष्यति shows an action of the simple future (स्य + ति) — this is लृट् लकार.पठिष्यति सामान्य भविष्यत् काल की क्रिया है (स्य + ति) — यह लृट् लकार है।
Q17.Sanskrit Grammar
The root दृश् (to see) in लट् लकार takes the form:
दृश् धातु (देखना) का लट् लकार में रूप बनता है:
A.दृशतिदृशति
B.पश्यतिपश्यति✓ Correct
C.दर्शतिदर्शति
D.पश्यतेपश्यते
Answer: B — पश्यति The root दृश् is suppleted by पश्य् in the present system: दृश् + लट्, third person singular is पश्यति.दृश् धातु वर्तमानकालीन रूपों में पश्य् से प्रतिस्थापित होती है: दृश् + लट्, प्रथम पुरुष एकवचन — पश्यति।
Q18.Sanskrit Grammar
The root ज्ञा (to know) in लट् लकार, प्रथम पुरुष (third person) singular, takes the form:
ज्ञा धातु (जानना) का लट् लकार, प्रथम पुरुष एकवचन रूप है:
A.ज्ञातिज्ञाति
B.ज्ञानतिज्ञानति
C.जानतिजानति
D.जानातिजानाति✓ Correct
Answer: D — जानाति ज्ञा is a क्र्यादिगण root; its stem is जाना-, so the लट् third person singular form is जानाति.ज्ञा क्र्यादिगण की धातु है; इसका अंग जाना- बनता है, इसलिए लट् प्रथम पुरुष एकवचन रूप जानाति है।
Q19.Sanskrit Grammar
The root गम् (to go) in लोट् लकार, प्रथम पुरुष (third person) singular, takes the form:
गम् धातु (जाना) का लोट् लकार, प्रथम पुरुष एकवचन रूप है:
A.गच्छतिगच्छति
B.गच्छेत्गच्छेत्
C.गच्छतुगच्छतु✓ Correct
D.गमिष्यतिगमिष्यति
Answer: C — गच्छतु लोट् is the imperative lakara; गम् (stem गच्छ) + लोट्, third person singular = गच्छतु ('let him go').लोट् आज्ञार्थक लकार है; गम् (अंग गच्छ) + लोट्, प्रथम पुरुष एकवचन = गच्छतु ('वह जाए')।
Q20.Sanskrit Grammar
The तृतीया (third case) singular of the word "राम" is:
'राम' शब्द का तृतीया एकवचन रूप है:
A.रामायरामाय
B.रामात्रामात्
C.रामेणरामेण✓ Correct
D.रामस्यरामस्य
Answer: C — रामेण For अकारान्त masculine nouns like राम, the तृतीया singular is रामेण (राम + एन → रामेण, with णत्व).राम जैसे अकारान्त पुल्लिंग शब्दों का तृतीया एकवचन रामेण बनता है (राम + एन → रामेण, णत्व सहित)।
Q21.Sanskrit Grammar
The षष्ठी (sixth case) singular of the word "मति" is:
'मति' शब्द का षष्ठी एकवचन रूप है:
A.मतेःमतेः✓ Correct
B.मत्यामत्या
C.मतिःमतिः
D.मत्याम्मत्याम्
Answer: A — मतेः For इकारान्त feminine nouns like मति, the षष्ठी singular is मतेः (मति + ङस् → मतेः).मति जैसे इकारान्त स्त्रीलिंग शब्दों का षष्ठी एकवचन मतेः बनता है (मति + ङस् → मतेः)।
Q22.Sanskrit Grammar
The प्रथमा (nominative) singular feminine of the pronoun तद् (that) is:
सर्वनाम तद् का प्रथमा एकवचन स्त्रीलिंग रूप है:
A.तेते
B.सासा✓ Correct
C.तत्तत्
D.ताम्ताम्
Answer: B — सा The pronoun तद् has separate forms by gender: masculine सः, feminine सा and neuter तत् in the प्रथमा singular.तद् सर्वनाम के रूप लिंगानुसार भिन्न होते हैं: प्रथमा एकवचन में पुल्लिंग सः, स्त्रीलिंग सा और नपुंसकलिंग तत्।
Q23.Sanskrit Grammar
कृ धातु with the तुमुन् pratyaya gives:
कृ धातु से तुमुन् प्रत्यय जोड़ने पर बनता है:
A.कृत्वाकृत्वा
B.कृतम्कृतम्
C.कर्तव्यम्कर्तव्यम्
D.कर्तुम्कर्तुम्✓ Correct
Answer: D — कर्तुम् कृ + तुमुन् → कर्तुम् ('to do'). तुमुन् expresses purpose or the infinitive sense.कृ + तुमुन् → कर्तुम् ('करने के लिए/करना')। तुमुन् प्रयोजन या infinitive का अर्थ देता है।
Q24.Sanskrit Grammar
"दृष्टः" (seen) is formed from the root दृश् with which pratyaya?
'दृष्टः' (देखा गया) दृश् धातु से किस प्रत्यय से बना है?
A.शतृ प्रत्ययशतृ प्रत्यय
B.तव्यत् प्रत्ययतव्यत् प्रत्यय
C.ल्यप् प्रत्ययल्यप् प्रत्यय
D.क्त प्रत्ययक्त प्रत्यय✓ Correct
Answer: D — क्त प्रत्यय दृश् + क्त → दृष्टः: the क्त pratyaya gives the past-participle (भूतकालिक) sense 'seen'.दृश् + क्त → दृष्टः: क्त प्रत्यय भूतकालिक (past participle) अर्थ देता है — 'देखा गया'।
Q25.Sanskrit Grammar
In the मन्दाक्रान्ता metre, how many varnas (syllables) are there in each pada (quarter)?
मन्दाक्रान्ता छंद के प्रत्येक पाद में कितने वर्ण होते हैं?
A.1111
B.1414
C.1717✓ Correct
D.1919
Answer: C — 17 मन्दाक्रान्ता, the metre of Kalidasa's मेघदूतम्, has 17 varnas in each pada.मन्दाक्रान्ता, जो कालिदास के मेघदूतम् का छंद है, के प्रत्येक पाद में 17 वर्ण होते हैं।
Q26.Sanskrit Literature
Who is the author of the lyric poem (खण्डकाव्य) "मेघदूतम्"?
गीतिकाव्य (खण्डकाव्य) 'मेघदूतम्' के रचयिता कौन हैं?
A.भवभूतिभवभूति
B.कालिदासकालिदास✓ Correct
C.श्रीहर्षश्रीहर्ष
D.जयदेवजयदेव
Answer: B — कालिदास मेघदूतम्, in which an exiled yaksha sends a message to his beloved through a cloud, is Kalidasa's celebrated खण्डकाव्य.मेघदूतम्, जिसमें निर्वासित यक्ष मेघ द्वारा प्रियतमा को संदेश भेजता है, कालिदास का प्रसिद्ध खण्डकाव्य है।
Q27.Sanskrit Literature
Who is the author of the prose romance "कादम्बरी"?
गद्यकाव्य 'कादम्बरी' के रचयिता कौन हैं?
A.बाणभट्टबाणभट्ट✓ Correct
B.दण्डीदण्डी
C.सुबन्धुसुबन्धु
D.भवभूतिभवभूति
Answer: A — बाणभट्ट कादम्बरी, regarded as one of the finest Sanskrit prose works, was composed by बाणभट्ट (and completed by his son).कादम्बरी, जिसे संस्कृत गद्य की श्रेष्ठ रचनाओं में गिना जाता है, बाणभट्ट की रचना है (इसे उनके पुत्र ने पूर्ण किया)।
Q28.Sanskrit Literature
Who is the author of the play "स्वप्नवासवदत्तम्"?
नाटक 'स्वप्नवासवदत्तम्' के रचयिता कौन हैं?
A.शूद्रकशूद्रक
B.भासभास✓ Correct
C.विशाखदत्तविशाखदत्त
D.हर्षवर्धनहर्षवर्धन
Answer: B — भास स्वप्नवासवदत्तम्, centred on king Udayana and Vasavadatta, is the best known of the thirteen plays of भास.राजा उदयन और वासवदत्ता पर आधारित स्वप्नवासवदत्तम् भास के तेरह नाटकों में सर्वाधिक प्रसिद्ध है।
Q29.Sanskrit Literature
Who is the author of "अमरुकशतकम्", the collection of a hundred verses on love?
शृंगार-विषयक सौ छंदों के संग्रह 'अमरुकशतकम्' के रचयिता कौन हैं?
A.अमरुकअमरुक✓ Correct
B.भर्तृहरिभर्तृहरि
C.बिल्हणबिल्हण
D.मयूरमयूर
Answer: A — अमरुक अमरुकशतकम् is the celebrated collection of मुक्तक verses on शृङ्गार by the poet अमरुक (अमरूक).अमरुकशतकम् कवि अमरुक (अमरूक) का शृङ्गार-विषयक मुक्तक छंदों का प्रसिद्ध संग्रह है।
Q30.Sanskrit Literature
Who is the author of "भट्टिकाव्यम्" (also called रावणवधम्), which teaches grammar through the Ramayana story?
रामायण की कथा द्वारा व्याकरण सिखाने वाले 'भट्टिकाव्यम्' (रावणवधम्) के रचयिता कौन हैं?
A.कुमारदासकुमारदास
B.क्षेमेन्द्रक्षेमेन्द्र
C.माघमाघ
D.भट्टिभट्टि✓ Correct
Answer: D — भट्टि भट्टिकाव्यम् by भट्टि narrates the Ramayana while illustrating the rules of Sanskrit grammar and poetics verse by verse.भट्टि द्वारा रचित भट्टिकाव्यम् रामायण की कथा कहते हुए प्रत्येक छंद में व्याकरण और काव्यशास्त्र के नियमों के उदाहरण देता है।
Q31.Sanskrit Literature
Who is the author of "कथासरित्सागर", the vast ocean of story collections?
कथा-संग्रहों के विशाल ग्रंथ 'कथासरित्सागर' के रचयिता कौन हैं?
A.विष्णुशर्माविष्णुशर्मा
B.क्षेमेन्द्रक्षेमेन्द्र
C.सोमदेवसोमदेव✓ Correct
D.दामोदरगुप्तदामोदरगुप्त
Answer: C — सोमदेव कथासरित्सागर ('the ocean of the streams of story'), a huge collection of tales in verse, was composed by the Kashmiri poet सोमदेव.कथासरित्सागर ('कथाओं की धाराओं का सागर') छंदों में रचित कथाओं का विशाल संग्रह है, जिसके रचयिता कश्मीरी कवि सोमदेव हैं।
Q32.Sanskrit Literature
Who is the author of "ध्वन्यालोक", the foundational work of the ध्वनि school of poetics?
काव्यशास्त्र में ध्वनि सम्प्रदाय के आधार-ग्रंथ 'ध्वन्यालोक' के रचयिता कौन हैं?
A.मम्मटमम्मट
B.आनन्दवर्धनआनन्दवर्धन✓ Correct
C.अभिनवगुप्तअभिनवगुप्त
D.भामहभामह
Answer: B — आनन्दवर्धन ध्वन्यालोक by आनन्दवर्धन established ध्वनि (suggestion) as the soul of poetry; अभिनवगुप्त wrote its famous commentary, the लोचन.आनन्दवर्धन के ध्वन्यालोक ने ध्वनि को काव्य की आत्मा के रूप में स्थापित किया; अभिनवगुप्त ने इस पर प्रसिद्ध टीका लोचन लिखी।
Q33.Sanskrit Literature
Who is the author of "काव्यप्रकाश", the celebrated manual of poetics?
काव्यशास्त्र के प्रसिद्ध ग्रंथ 'काव्यप्रकाश' के रचयिता कौन हैं?
A.विश्वनाथविश्वनाथ
B.जगन्नाथजगन्नाथ
C.दण्डीदण्डी
D.मम्मटमम्मट✓ Correct
Answer: D — मम्मट काव्यप्रकाश by मम्मट is one of the most studied works of Sanskrit poetics, defining poetry as 'तददोषौ शब्दार्थौ सगुणावनलङ्कृती पुनः क्वापि'.मम्मट द्वारा रचित काव्यप्रकाश संस्कृत काव्यशास्त्र के सर्वाधिक पठित ग्रंथों में है, जिसमें काव्य की परिभाषा 'तददोषौ शब्दार्थौ सगुणावनलङ्कृती पुनः क्वापि' दी गई है।
Q34.Sanskrit Literature
Who is the author of "साहित्यदर्पण", the poetics work famous for the definition 'वाक्यं रसात्मकं काव्यम्'?
'वाक्यं रसात्मकं काव्यम्' परिभाषा के लिए प्रसिद्ध काव्यशास्त्र-ग्रंथ 'साहित्यदर्पण' के रचयिता कौन हैं?
A.विश्वनाथविश्वनाथ✓ Correct
B.मम्मटमम्मट
C.राजशेखरराजशेखर
D.कुन्तककुन्तक
Answer: A — विश्वनाथ साहित्यदर्पण by विश्वनाथ कविराज defines काव्य as 'वाक्यं रसात्मकं काव्यम्' — a sentence whose essence is rasa.विश्वनाथ कविराज द्वारा रचित साहित्यदर्पण काव्य को 'वाक्यं रसात्मकं काव्यम्' — रस ही जिसका सार है, ऐसा वाक्य — कहकर परिभाषित करता है।
Q35.Sanskrit Literature
Who is traditionally regarded as the author of the "नाट्यशास्त्रम्", the foundational treatise on dramaturgy?
नाट्यशास्त्र के आधार-ग्रंथ 'नाट्यशास्त्रम्' के रचयिता परंपरा से किसे माना जाता है?
A.पाणिनिपाणिनि
B.पतञ्जलिपतञ्जलि
C.भरतमुनिभरतमुनि✓ Correct
D.धनञ्जयधनञ्जय
Answer: C — भरतमुनि नाट्यशास्त्रम्, attributed to भरतमुनि, is the foundational treatise on drama, dance and music, and the source of the famous रससूत्र — 'विभावानुभावव्यभिचारिसंयोगाद्रसनिष्पत्तिः'.भरतमुनि को नाट्यशास्त्रम् का रचयिता माना जाता है — यह नाटक, नृत्य और संगीत का आधार-ग्रंथ है और प्रसिद्ध रससूत्र 'विभावानुभावव्यभिचारिसंयोगाद्रसनिष्पत्तिः' का स्रोत है।
Q36.Veda & Darshana
Who is the propounder (सूत्रकार) of योग दर्शन?
योग दर्शन के प्रवर्तक (सूत्रकार) कौन हैं?
A.कपिलकपिल
B.जैमिनिजैमिनि
C.गौतमगौतम
D.पतञ्जलिपतञ्जलि✓ Correct
Answer: D — पतञ्जलि पतञ्जलि composed the योगसूत्र and systematised योग दर्शन, defining yoga as 'योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः'.पतञ्जलि ने योगसूत्र की रचना कर योग दर्शन को व्यवस्थित किया; उनकी परिभाषा है — 'योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः'।
Q37.Veda & Darshana
Into how many मण्डलs (books) is the ऋग्वेद divided?
ऋग्वेद कितने मण्डलों में विभाजित है?
A.8 मण्डल8 मण्डल
B.10 मण्डल10 मण्डल✓ Correct
C.12 मण्डल12 मण्डल
D.4 मण्डल4 मण्डल
Answer: B — 10 मण्डल The ऋग्वेद is divided into 10 मण्डलs containing 1028 सूक्तs; it is the oldest of the four Vedas.ऋग्वेद 10 मण्डलों में विभाजित है, जिनमें 1028 सूक्त हैं; यह चारों वेदों में सबसे प्राचीन है।
Q38.Veda & Darshana
According to the मुक्तिकोपनिषद् tradition, how many principal उपनिषद्s are counted?
मुक्तिकोपनिषद् परंपरा के अनुसार उपनिषदों की कुल संख्या कितनी मानी जाती है?
A.1111
B.1818
C.108108✓ Correct
D.5252
Answer: C — 108 The मुक्तिकोपनिषद् lists 108 उपनिषद्s, of which about ten or eleven are regarded as the principal (मुख्य) ones commented upon by Shankaracharya.मुक्तिकोपनिषद् में 108 उपनिषदों की सूची दी गई है, जिनमें लगभग दस-ग्यारह को मुख्य माना जाता है, जिन पर शंकराचार्य ने भाष्य लिखा।
Q39.Veda & Darshana
Among the six वेदाङ्गs, which one is honoured as the 'मुख' (mouth) of the Veda?
छह वेदाङ्गों में किसे वेद का 'मुख' कहा गया है?
A.व्याकरणव्याकरण✓ Correct
B.शिक्षाशिक्षा
C.छन्दछन्द
D.ज्योतिषज्योतिष
Answer: A — व्याकरण In the पाणिनीयशिक्षा tradition, शिक्षा is the nose, छन्द the feet, ज्योतिष the eyes — and व्याकरण (grammar) is honoured as the मुख (mouth) of the वेदपुरुष.पाणिनीयशिक्षा परंपरा में शिक्षा को नासिका, छन्द को चरण, ज्योतिष को नेत्र — और व्याकरण को वेदपुरुष का मुख कहा गया है।
Q40.Sanskrit Pedagogy
The chief drawback of the अनुवाद विधि (translation method) in Sanskrit teaching is that learners:
संस्कृत शिक्षण में अनुवाद विधि का प्रमुख दोष यह है कि शिक्षार्थी:
A.Learn to speak Sanskrit very fluentlyसंस्कृत बहुत धाराप्रवाह बोलना सीख जाते हैं
B.Memorise grammar rules too quicklyव्याकरण के नियम बहुत जल्दी याद कर लेते हैं
C.Remain dependent on the mother tongue and do not learn to think in Sanskritमातृभाषा पर निर्भर रहते हैं और संस्कृत में सोचना नहीं सीखते✓ Correct
D.Stop reading the textbook altogetherपाठ्यपुस्तक पढ़ना पूरी तरह छोड़ देते हैं
Answer: C — Remain dependent on the mother tongue and do not learn to think in Sanskrit In the translation method every Sanskrit sentence is first converted into the mother tongue, so learners depend on translation and never develop the habit of understanding and thinking in Sanskrit itself.अनुवाद विधि में प्रत्येक संस्कृत वाक्य पहले मातृभाषा में बदला जाता है, इसलिए शिक्षार्थी अनुवाद पर निर्भर रहते हैं और संस्कृत में ही समझने-सोचने की आदत नहीं बनती।